Mononukleoza zakaźna (inne nazwy: gorączka gruczołowa, angina monocytowa, choroba Pfeiffera, choroba pocałunków) to zakaźna choroba wirusowa występująca najczęściej w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania.

Jest to ostra choroba wirusowa występująca najczęściej w okresie dzieciństwa lub dojrzewania charakteryzująca się gorączką, zapaleniem gardła i powiększeniem węzłów chłonnych z towarzysząca zwykle obecnością heterofilnych przeciwciał i atypową limfocytozą. 

Uczucie osłabienia i zmęczenia utrzymuje się w czasie choroby i nasila się między 2 a 3 tygodniem infekcji. Zapalenie gardła wywołuje bardzo dokuczliwy ból. Węzły chłonne powiększają się symetrycznie i dotyczyć to może każdej grupy węzłów, choć najczęściej są to węzły szyjne. Czasem jedynym objawem choroby jest powiększenie pojedynczego węzła chłonnego lub grupy węzłów. Innym poważnym objawem jest występujące u około połowy chorych powiększenie śledziony. Sporadycznie może pojawić się plamisto-grudkowa wysypka, obrzęki oczu i wybroczyny na podniebieniu.

Po zarażeniu się wirusem ma miejsce tzw. okres wylęgania choroby (inaczej: okres inkubacji). Trwa on zwykle od 30 do 50 dni. Po tym okresie pojawiają się niespecyficzne objawy takie jak ból głowy, złe samopoczucie, zmęczenie, brak apetytu – podobne jak w zwykłym przeziębieniu. Typowe dla mononukleozy objawy to gorączka (zwykle 38-39 stopni Celsjusza, nawet do dwóch tygodni), ból gardła oraz powiększenie węzłów chłonnych (węzły chłonne są wrażliwe na dotyk i twarde). Potwierdzenie rozpoznania choroby wymaga wykonania badań laboratoryjnych.

Do poważniejszych objawów, spotykanym u ok. 50% chorych należy powiększenie śledziony (istnieje wtedy zagrożenie pęknięciem tego narządu!). W około 30% przypadków powiększona jest również wątroba. Gdy powiększone są te narządy występować mogą bóle brzucha. Do rzadziej spotykanych objawów należą wysypka, obrzęk powiek, trudności w przełykaniu, krwawienie z dziąseł, czasem żółtaczka.

Choroba może także przybierać formę przewlekłego zespołu mononukleozy, który objawia się jako zespół przewlekłego zmęczenia (ang. chronic fatigue syndrome). Charakteryzuje się on trudnościami w koncentracji, uczuciem ciągłego zmęczenia, a także obniżeniem aktywności życiowej.

W przypadku wystąpienia gorączki rodzice powinni podać lek obniżający temperaturę i w miarę szybko zgłosić się do lekarza. Nie ma leczenia swoistego. Stosuje się leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. U dzieci należy unikać podawania salicylanów (aspiryny i jej pochodnych) ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Rey’a. Ważne jest nawadnianie, zatrzymanie dziecka w domu, odpoczynek, właściwa zrównoważona dieta. Należy pamiętać, iż dziecko może być źródłem zakażenia nawet przez 6 miesięcy.